Các vị trí cần thi công chống cháy lan trong công trình: ống, cáp, khe, trục kỹ thuật

Trong một công trình, lửa và khói không chỉ lan qua cửa, hành lang hay khu vực có vật liệu dễ cháy. Rất nhiều trường hợp, đường lan nguy hiểm lại nằm ở các vị trí kỹ thuật nhỏ như ống xuyên tường, ống xuyên sàn, bó cáp, máng cáp, khe quanh hộp kỹ thuật hoặc các lỗ mở MEP chưa được bịt kín đúng cách.

Vì vậy, thi công chống cháy lan không nên được hiểu đơn giản là trám kín vài lỗ hở sau khi hoàn thiện. Đây là một hạng mục kỹ thuật cần được khảo sát, phân loại và xử lý đúng vị trí, đúng vật liệu, đúng cấu hình. Nếu làm qua loa, công trình có thể vẫn còn đường rỗng để khói nóng, khí độc và lửa lan từ khu vực này sang khu vực khác khi xảy ra sự cố.

Bài viết này giúp kỹ sư, nhà thầu MEP, chủ đầu tư và đội thi công nhận diện rõ các vị trí cần thi công chống cháy lan trong công trình, từ ống, cáp, khe kỹ thuật đến trục kỹ thuật. Đồng thời, bài viết cũng gợi ý cách chọn nhóm vật liệu phù hợp để hạn chế bỏ sót khi thi công và nghiệm thu.

Thi công chống cháy lan trong công trình là xử lý những gì?

Thi công chống cháy lan là quá trình bịt kín, che chắn hoặc gia cường các khe hở, lỗ mở và vị trí xuyên qua tường, sàn, vách ngăn cháy bằng vật liệu chuyên dụng. Mục đích chính là hạn chế khói, khí nóng và lửa lan qua các khu vực khác trong một khoảng thời gian nhất định, tùy theo yêu cầu thiết kế và tiêu chuẩn áp dụng cho công trình.

Nói dễ hiểu hơn, ở đâu có đường xuyên qua kết cấu ngăn cháy thì ở đó cần được kiểm tra chống cháy lan. Các vị trí phổ biến gồm ống xuyên tường, ống xuyên sàn, bó cáp, máng cáp, lỗ mở kỹ thuật, khe tiếp giáp, hộp gen, trục kỹ thuật và các khoảng rỗng quanh hệ MEP.

Với những hạng mục liên quan đến ống và cáp đi xuyên qua kết cấu, việc hiểu đúng về ngăn cháy lan xuyên tường, xuyên sàn sẽ giúp đội thi công xác định rõ vị trí cần xử lý, tránh nhầm giữa trám hoàn thiện thông thường và xử lý chống cháy lan đúng kỹ thuật.

Tóm tắt nhanh các vị trí cần thi công chống cháy lan

Các vị trí cần thi công chống cháy lan trong công trình thường tập trung tại nơi hệ thống MEP đi xuyên qua tường, sàn hoặc vách ngăn cháy. Trong đó, cần chú ý nhất là ống xuyên tường, ống xuyên sàn, ống nhựa, ống kim loại, bó cáp, máng cáp, thang cáp, khe kỹ thuật, lỗ mở MEP lớn, trục kỹ thuật và hộp gen đứng.

Vì sao các vị trí MEP dễ trở thành đường lan khói và lan lửa?

Hệ MEP thường đi xuyên qua nhiều khu vực khác nhau trong công trình. Một tuyến ống có thể đi từ tầng hầm lên tầng kỹ thuật. Một máng cáp có thể chạy qua phòng điện, hành lang, phòng máy và nhiều tầng sử dụng. Một trục kỹ thuật có thể liên thông từ tầng thấp đến tầng mái. Chính sự liên thông này khiến các lỗ mở quanh MEP trở thành điểm yếu nếu không được xử lý chống cháy lan đúng cách.

Trong quá trình thi công, các lỗ mở thường được tạo trước để đi ống, kéo cáp hoặc lắp đặt hệ thống kỹ thuật. Sau đó, do thay đổi thiết kế, điều chỉnh tuyến hoặc bổ sung thiết bị, kích thước lỗ mở có thể lớn hơn thực tế cần dùng. Phần rỗng còn lại nếu chỉ được lấp bằng vữa thường, foam thông dụng hoặc trám mỏng bên ngoài sẽ không đủ để đảm bảo chức năng ngăn cháy lan.

Một giải pháp chống cháy lan cho công trình cần được xem là một phần trong hệ thống an toàn PCCC, không phải công việc dọn lỗi cuối dự án. Làm đúng từ đầu sẽ giúp công trình giảm rủi ro phải đục sửa, bổ sung hồ sơ hoặc xử lý lại khi kiểm tra nghiệm thu.

Ống xuyên tường cần xử lý chống cháy lan như thế nào?

Ống xuyên tường thường xuất hiện ở khu vực phòng kỹ thuật, tầng hầm, phòng máy, khu vệ sinh, phòng bơm, khu sản xuất hoặc các tuyến cấp thoát nước, điều hòa, khí nén và PCCC. Đây là nhóm vị trí dễ nhìn thấy nhưng cũng dễ bị xử lý thiếu chiều sâu.

Khi kiểm tra ống xuyên tường, cần quan sát cả hai mặt tường nếu có thể. Nhiều trường hợp một mặt đã được trám tương đối kín, nhưng mặt còn lại vẫn còn hở hoặc phần giữa tường chưa được lấp đầy. Nếu chỉ nhìn bề mặt, đội thi công có thể nhầm rằng vị trí đã hoàn thiện.

Với ống kim loại, rủi ro chính thường nằm ở khe hở giữa thân ống và mép lỗ mở. Khe này cần được làm sạch, xử lý đúng chiều sâu và trám bằng vật liệu chống cháy phù hợp. Với ống nhựa, cần đánh giá kỹ hơn vì ống có thể biến dạng khi gặp nhiệt, từ đó tạo khoảng rỗng lớn hơn so với hiện trạng ban đầu.

Ống xuyên sàn cần kiểm tra kỹ hơn ống xuyên tường

Ống xuyên sàn là vị trí cần được ưu tiên kiểm tra vì khói nóng có xu hướng lan lên cao. Nếu khe quanh ống xuyên sàn không được bịt kín đúng cách, khói và khí độc có thể lan từ tầng dưới lên tầng trên qua các lỗ mở kỹ thuật.

Trong thực tế công trình, lỗi thường gặp là chỉ trám phần mặt trên sàn để nhìn gọn, trong khi mặt dưới sàn hoặc phần rỗng trong chiều dày sàn chưa được xử lý đầy đủ. Điều này đặc biệt nguy hiểm ở khu vực hộp gen vệ sinh, phòng kỹ thuật, phòng điện, tầng hầm và các trục đứng có nhiều tuyến ống đi chung.

Khi thi công chống cháy lan cho ống xuyên sàn, cần xác định loại ống, đường kính ống, độ rộng khe hở, chiều dày sàn và khả năng tiếp cận từ mặt dưới. Nếu là ống nhựa, không nên chỉ dùng keo trám mép một cách máy móc, mà cần xem xét thêm vật liệu trương nở, vòng cuộn hoặc cùm chống cháy tùy theo yêu cầu kỹ thuật của từng vị trí.

Bó cáp và máng cáp là khu vực rất dễ bị bỏ sót khe hở

Bó cáp, máng cáp và thang cáp thường có hình dạng phức tạp hơn so với ống đơn. Khe hở không chỉ nằm quanh mép ô mở, mà còn nằm giữa các sợi cáp, giữa cáp với máng, giữa máng với tường và giữa các lớp cáp chồng lên nhau. Vì vậy, nếu chỉ trám một lớp bên ngoài, khả năng cao bên trong vẫn còn đường rỗng.

Với bó cáp xuyên tường hoặc xuyên sàn, cần kiểm tra mật độ cáp và khả năng bổ sung cáp trong tương lai. Nếu khu vực còn thường xuyên thay đổi, có thể cần giải pháp cho phép tháo lắp hoặc phục hồi dễ hơn. Nếu vị trí đã ổn định lâu dài, có thể ưu tiên phương án bịt kín chắc hơn tùy điều kiện công trình.

Đối với máng cáp hoặc thang cáp, cần lưu ý phần đáy máng, hai bên thành máng và khoảng trống phía trên. Đây là các vị trí đội thi công dễ bỏ sót, nhất là khi máng cáp đi sát trần, sát tường hoặc nằm trong phòng kỹ thuật chật hẹp.

Khe kỹ thuật và khe tiếp giáp nhỏ cũng cần được đánh giá

Không phải vị trí chống cháy lan nào cũng là lỗ mở lớn. Nhiều khe kỹ thuật chỉ rộng vài milimet đến vài centimet, nhưng lại chạy dài theo mép tường, mép sàn, quanh hộp kỹ thuật hoặc quanh tấm che. Khi xảy ra cháy, các khe này có thể trở thành đường lan khói rất nhanh.

Những vị trí cần kiểm tra gồm khe giữa tường và sàn, khe quanh hộp kỹ thuật, khe tiếp giáp giữa bê tông và vách nhẹ, khe quanh ống xuyên, khe quanh tủ kỹ thuật và khe hở phía sau các khu vực hoàn thiện. Đặc biệt, ở những vị trí bị che bởi trần, vách hoặc cửa kỹ thuật, cần kiểm tra trước khi đóng hoàn thiện.

Với khe nhỏ, vật liệu trám khe chống cháy dạng keo thường được cân nhắc vì có thể xử lý linh hoạt quanh mép tiếp giáp. Tuy nhiên, bề mặt cần được làm sạch bụi, vữa yếu, dầu mỡ và vật liệu thừa. Nếu bề mặt nền yếu, lớp trám có thể bong mép, nứt hoặc không đạt độ kín như mong muốn.

Trục kỹ thuật và hộp gen đứng là vị trí phải kiểm soát theo từng tầng

Trục kỹ thuật là khu vực có nguy cơ lan cháy theo phương đứng rất đáng chú ý. Bên trong trục thường có ống cấp nước, ống thoát nước, cáp điện, cáp tín hiệu, ống thông gió, ống PCCC và nhiều tuyến kỹ thuật khác. Khi một vị trí trong trục bị hở, khói có thể lan lên các tầng phía trên nếu không được chặn đúng cách.

Ở các ô mở lớn hoặc khu vực cần che chắn theo mảng, tấm chống cháy FCPS cho trục kỹ thuật có thể là lựa chọn phù hợp khi cần tạo bề mặt ổn định, kết hợp với keo hoặc vật liệu trám mép để xử lý kín các điểm tiếp giáp.

Kinh nghiệm thực tế là nên kiểm tra trục kỹ thuật theo từng tầng, không chỉ kiểm tra một tầng đại diện. Mỗi tầng có thể có tuyến ống, tuyến cáp hoặc lỗ mở phát sinh khác nhau. Nếu chỉ xử lý tầng dễ tiếp cận mà bỏ qua các tầng đã đóng trần hoặc lắp cửa kỹ thuật, công trình vẫn có thể còn điểm yếu khi nghiệm thu.

Lỗ mở MEP lớn không nên xử lý bằng một lớp trám mỏng

Lỗ mở MEP lớn thường xuất hiện tại phòng điện, phòng máy, tầng hầm, tầng kỹ thuật, khu vực gom tuyến ống hoặc nơi nhiều hệ thống đi xuyên chung một ô mở. Đây là những vị trí cần giải pháp kết hợp vì kích thước lớn, hình dạng không đều và có nhiều vật xuyên qua.

Nếu dùng một lớp keo mỏng ở bề mặt ngoài để che lỗ, vị trí có thể nhìn gọn nhưng bên trong vẫn rỗng. Khi có cháy, khói và khí nóng có thể đi qua phần rỗng này rất nhanh. Vì vậy, cần xác định đầy đủ kích thước lỗ mở, chiều sâu kết cấu, số lượng vật xuyên qua, khoảng cách giữa các tuyến và điều kiện bảo trì sau này.

Với lỗ mở lớn, giải pháp có thể bao gồm tấm chống cháy, vữa chống cháy, túi chống cháy, keo trám mép hoặc vật liệu chuyên dụng khác. Việc chọn vật liệu cần dựa trên hiện trạng, không nên chọn theo thói quen hoặc chỉ dựa vào một loại sản phẩm duy nhất.

Các khu vực công trình thường bị bỏ sót khi thi công chống cháy lan

Ngoài các vị trí thể hiện rõ trên bản vẽ, công trình thường phát sinh nhiều điểm cần xử lý trong quá trình thi công thực tế. Đây là những vị trí nên đưa vào checklist kiểm tra nội bộ trước khi đóng trần, hoàn thiện vách hoặc bàn giao cho đơn vị nghiệm thu.

• Lỗ khoan rút lõi tạm thời nhưng không sử dụng hết.
• Lỗ mở quanh ống trong hộp gen vệ sinh.
• Khe hở phía sau trần hoặc phía trên vách ngăn.
• Khe quanh tủ điện, tủ kỹ thuật và phòng điện.
• Khoảng rỗng quanh máng cáp đi xuyên tường.
• Ô mở MEP tại tầng hầm, phòng máy và tầng kỹ thuật.
• Vị trí ống, cáp xuyên qua tường hành lang thoát nạn.
• Trục kỹ thuật đứng liên thông nhiều tầng.
• Khe tiếp giáp giữa tường bê tông và vách nhẹ.
• Các vị trí bị đội thi công sau khoan cắt bổ sung.

Một cách làm hiệu quả là đánh mã từng vị trí, chụp ảnh trước khi xử lý, chụp ảnh sau khi xử lý và ghi nhận loại vật liệu đã dùng. Việc này giúp kiểm soát chất lượng tốt hơn, đồng thời hỗ trợ khi cần đối chiếu trong quá trình kiểm tra hoặc bảo trì sau này.

Cách chọn vật liệu chống cháy lan theo từng hiện trạng

Không nên chọn vật liệu chống cháy lan chỉ dựa trên tên gọi chung. Mỗi vị trí có điều kiện khác nhau về kích thước lỗ mở, loại vật xuyên qua, độ rộng khe, khả năng chịu chuyển vị, yêu cầu bảo trì và mức độ phức tạp của hệ MEP. Vì vậy, cần phân nhóm hiện trạng trước khi chọn vật liệu.

Với các công trình cần đồng bộ vật tư và hồ sơ kỹ thuật, UNIC cung cấp hệ sản phẩm chất chống cháy lan Fischer gồm nhiều nhóm vật liệu phục vụ cho các vị trí như ống xuyên tường, ống xuyên sàn, bó cáp, máng cáp, khe kỹ thuật, trục kỹ thuật và lỗ mở MEP.

Checklist kiểm tra trước khi nghiệm thu chống cháy lan

Để hạn chế bỏ sót, đội thi công và giám sát nên có checklist riêng cho hạng mục chống cháy lan. Checklist này không cần quá phức tạp, nhưng phải đủ để kiểm soát vị trí, vật liệu và hiện trạng sau thi công.

• Đã rà soát toàn bộ vị trí xuyên tường, xuyên sàn theo từng tầng.
• Đã phân loại ống kim loại, ống nhựa, bó cáp, máng cáp và lỗ mở lớn.
• Đã kiểm tra hai mặt tường hoặc mặt trên, mặt dưới sàn nếu có thể tiếp cận.
• Đã làm sạch bề mặt trước khi trám, lắp tấm hoặc thi công vật liệu chống cháy.
• Đã xử lý đúng phần rỗng bên trong, không chỉ che bề mặt bên ngoài.
• Đã kiểm tra khe giữa các sợi cáp trong bó cáp dày.
• Đã kiểm tra các vị trí bị che khuất trước khi đóng trần hoặc hoàn thiện vách.
• Đã chụp ảnh trước và sau thi công cho từng vị trí quan trọng.
• Đã ghi nhận loại vật liệu sử dụng tại từng khu vực.
• Đã cảnh báo các đội thi công sau không khoan cắt phá vỡ vị trí đã xử lý.

Lỗi thường gặp khi thi công chống cháy lan

Nhiều lỗi chống cháy lan không đến từ việc thiếu vật liệu, mà đến từ cách khảo sát và thi công chưa đúng. Nếu không kiểm soát kỹ, công trình có thể phải xử lý lại ở giai đoạn cuối, gây tốn thời gian và ảnh hưởng tiến độ nghiệm thu.

• Dùng foam thông thường hoặc vữa thường để thay cho vật liệu chống cháy chuyên dụng.
• Chỉ trám phần bề mặt, không xử lý hết chiều sâu lỗ mở.
• Dùng một loại vật liệu cho mọi vị trí ống, cáp, khe và trục kỹ thuật.
• Bỏ sót mặt dưới sàn tại các vị trí ống xuyên sàn.
• Không xử lý cơ chế trương nở cho ống nhựa khi cần thiết.
• Không kiểm tra khe hở giữa các sợi cáp trong bó cáp.
• Không có ảnh hoàn công, mã vị trí hoặc hồ sơ ghi nhận vật liệu.
• Để các đội thi công khác khoan cắt, bổ sung tuyến MEP sau khi đã hoàn thiện chống cháy lan.

Để tránh các lỗi này, nên đưa hạng mục chống cháy lan vào kế hoạch thi công từ sớm. Các đội MEP, xây dựng, PCCC và hoàn thiện cần phối hợp để tránh tình trạng một đội vừa xử lý xong, đội khác lại khoan cắt hoặc kéo thêm tuyến làm hở vị trí đã thi công.

Khi nào nên cần đơn vị tư vấn vật liệu chống cháy lan?

Với các khe nhỏ, vị trí đơn giản và điều kiện thi công rõ ràng, đội kỹ thuật có thể xác định sơ bộ hướng xử lý dựa trên bản vẽ và hiện trạng. Tuy nhiên, với công trình có nhiều lỗ mở MEP lớn, nhiều trục kỹ thuật, nhiều loại ống cáp đi chung hoặc yêu cầu nghiệm thu chặt chẽ, nên có bước tư vấn vật liệu trước khi chốt phương án.

Việc tư vấn từ sớm giúp công trình chọn đúng nhóm sản phẩm, dự trù vật tư hợp lý, hạn chế mua thiếu hoặc mua sai vật liệu. Đồng thời, đội thi công cũng có thể nắm rõ vị trí nào cần keo, vị trí nào cần vữa, vị trí nào cần tấm, vị trí nào cần cùm hoặc vật liệu trương nở.

Đối với các công trình dân dụng, nhà máy, tầng hầm, phòng điện, phòng máy, trung tâm thương mại hoặc khu công nghiệp, UNIC có thể hỗ trợ tư vấn giải pháp vật liệu chống cháy lan phù hợp theo từng hiện trạng thi công, giúp nhà thầu và chủ đầu tư kiểm soát tốt hơn các vị trí ống, cáp, khe, trục kỹ thuật và lỗ mở MEP.

Câu hỏi thường gặp về vị trí thi công chống cháy lan

Vị trí nào trong công trình cần thi công chống cháy lan?

Các vị trí cần thi công chống cháy lan gồm ống xuyên tường, ống xuyên sàn, bó cáp, máng cáp, thang cáp, khe kỹ thuật, lỗ mở MEP, trục kỹ thuật, hộp gen và các khoảng rỗng quanh hệ thống cơ điện đi qua tường, sàn hoặc vách ngăn cháy.

Lỗ mở nhỏ quanh ống có cần xử lý chống cháy lan không?

Có. Nếu lỗ mở nằm trên kết cấu có yêu cầu ngăn cháy, khe nhỏ vẫn có thể là đường lan khói và khí độc. Vì vậy, không nên bỏ qua chỉ vì kích thước khe hở nhỏ hoặc nằm ở vị trí khuất.

Ống nhựa xuyên sàn có xử lý giống ống kim loại không?

Không nên xử lý giống nhau. Ống nhựa có thể mềm, chảy hoặc biến dạng khi gặp nhiệt. Do đó, nhiều trường hợp cần dùng vật liệu trương nở, cùm chống cháy hoặc vòng cuộn phù hợp thay vì chỉ trám kín mép ngoài.

Bó cáp xuyên tường có cần kiểm tra khe giữa các sợi cáp không?

Có. Đây là vị trí rất dễ bị bỏ sót. Nếu chỉ trám bên ngoài bó cáp, bên trong vẫn có thể còn khe rỗng để khói đi qua. Khi thi công, cần kiểm tra mật độ cáp và xử lý kín theo đúng cấu hình được lựa chọn.

Trục kỹ thuật có cần kiểm tra theo từng tầng không?

Cần. Trục kỹ thuật thường liên thông theo phương đứng, nên phải kiểm tra từng tầng, từng ô mở và từng vị trí xuyên sàn. Không nên chỉ kiểm tra một tầng đại diện rồi áp dụng chung cho toàn bộ công trình.

Kết luận

Các vị trí cần thi công chống cháy lan trong công trình không chỉ nằm ở những lỗ mở lớn, dễ thấy. Thực tế, nhiều điểm rủi ro lại xuất hiện quanh ống xuyên tường, ống xuyên sàn, bó cáp, máng cáp, khe kỹ thuật, hộp gen, trục kỹ thuật và các lỗ mở MEP phát sinh trong quá trình thi công.

Muốn xử lý hiệu quả, công trình cần khảo sát đúng hiện trạng, phân nhóm vị trí, chọn vật liệu phù hợp và kiểm tra kỹ trước khi che khuất. Làm đúng từ đầu không chỉ giúp hạn chế lan khói, lan lửa mà còn hỗ trợ quá trình kiểm tra, bảo trì và nghiệm thu PCCC thuận lợi hơn.

Nếu bạn đang cần lựa chọn vật liệu chống cháy lan cho công trình dân dụng, công nghiệp, tầng hầm, phòng điện, trục kỹ thuật hoặc hệ MEP phức tạp, UNIC có thể hỗ trợ tư vấn nhóm sản phẩm Fischer phù hợp với từng vị trí thi công thực tế.